ترکیاب و خواص دارویی خاکشیر

ترکیاب و خواص دارویی خاکشیر

نام علمی : Descurainia sophi

نام عمومی : Flixwe

معرفی خاکشیر :

‎خاکشیر یا خاکشی که شفترک یا خاکشور یا خاکژی نیز می گویند ، گیاهی است از تیره صلیبیان به ارتفاع 20 سانتی متر الی یک متر که به طور خودرو در باغ ها و صحراها می روید . دارای برگ هایی با بریدگی زیاد و گل های زرد روشن از تیره شب بو می باشد.

از نظر تنوع ، خاکشیر دو نوع دارد : یکی تلخ که دانه های آن ریز و رنگ هایش مایل به سرخی است و گونه دیگر شیرین که دانه های آن بزرگ تر بوده و رنگش سرخ تیره می باشد . هر دو نوع گیاه یاد شده در اغلب نواحی ایران مخصوصاً دامنه های جبال البرز و در بیابان ها رشد می کند .

‎  دانه های خاکشیر که قسمت مورد استفاده دارویی گیاه می باشند را پس از رسیدن کامل میوه ، در مرداد و شهریور ماه جمع آوری  می گردد .

ترکیبات مهم:

‎مهم ترین ترکیبات دانه خاکشیر شامل گلوکز اینولاتها ، اسیدهای چرب پالمیتیک ، لینولنیک ، اولئیک و استئاریک می باشند .

املاح موجود در دانه شامل : گوگرد ، کلر ، فسفر ، آهن ، پتاسیم ، کلسیم ، سدیم و منیزیم می باشند . دانه همچنین حاوی پروتئین ، صمغ ، موسیلاژ ، چربی و ترکیبات ازت دار است.

طبع خاکشیر :

‎خاکشیر از نظر طب قدیم ایران گرم و تر است .

(خاکشیر برای چه بیماری هایی مفید است ؟

اثرات مهم :

  1. التیام دهنده زخم و جراحات است .
  2. جوشانده خاکشیر برای رفع اسهال های ساده و رفع ترشحات زنانگی مفید است .
  3. خاکشیر ادرار آور است .
  4. خاکشیر تب بُر است .
  5. برای دفع کرم معده وروده مفید است.
  6. برای رفع گرفتگی صدا نیز مفید بوده
  7. تنظیم کارکرد تیروئید
  8. درمان اسهال و یبوست
  9. خاصیت ضد عفونی
  10. رفع التهاب کلیه
  11. رفع بیماری ناشی از کمبود ویتامین سی
  12. از بین بردن کهیر و التهابات پوستی
  13. دفع سنگ کلیه
  14. برطرف کردن جوش های صورت

‎در طب سنتی از دانه های خاکشیر به عنوان درمان اسهال ، ادرارآور ، تب بر ، رفع التهاب کلیه ، دفع کرم و درمان آب آوردن انساج به صورت جوشانده استفاده می شده است .

از قدیم در ایران خاکشیر را با آب سرد مخلوط و به عنوان ملین و خنکی مصرف می نموده اند .

‎مطالعات فارماکولوژیکی در مورد خاکشیر چندین خاصیت آن را روشن نموده است : صمغ و موسیلاژ روی دانه خاکشیر با جذب آب متورم شده و تولید ژل حجیمی می نماید که دارای خاصیت نرم کننده بوده و باعث سهولت خروج مدفوع و اثر ملین آن می شود.

اصولاً ایزوتیوسیانات ها دارای خاصیت ضد میکروب بوده ، به همین دلیل خاصیت ضد تب خاکشی را می توان به آنها نسبت داد. از طرفی چون هورمون تیروئید ظاهراً وابسته به تنظیم درجه حرارت بدن می باشد ، ممکن است با کاهش تولید و ترشح تیروکسین ، متابولیسم بازال کاهش یافته و درجه حرارت بدن متعاقب آن کاهش یابد .

خاکشیر با مواد موجودش باعث تنظیم کارکرد تیروئید می گردد .

‎خاکشیر از زمان های گذشته کاربرد داشته است و بهترین کاربرد آن به خاطر خاصیت ضد عفونی  کننده اش می باشد و برای ناراحتی های روده مثل اسهال یا حتی یبوست مفید است .

‎این گیاه را به صورت خیس کرده استفاده می کنند و در موارد جراحات و تب های زیاد بسیار موثر است و همچنین بو داده آن اسهال های سخت را درمان می کند .

‎خاکشیر تب بر است ، این گیاه همچنین ادرارآور است و التهاب کلیه را برطرف کرده و سنگ کلیه را دفع می کند. از دیگر خواص خاکشیر می توان به درمان سرخک و مخملک اشاره کرد . برای از بین بردن کهیر و التهابات پوستی از خاکشیر استفاده می کنند.

از گل ها و برگ های این گیاه می توان برای رفع بیماری ناشی از کمبود ویتامین C استفاده کرد .

‎برای برطرف کردن جوش های صورت باید جوشانده یک قاشق ترنجبین را با ۲ قاشق غذاخوری خاکشیر مخلوط کرده و میل کرد .

‎دانه های خاکشیر باید در ظروف سربسته ، دور از نور ، حرارت و رطوبت نگهداری شوند .

نوع مصرف خاکشیر و اثرات آن :

‎باید توجه داشت که شکل مصرف خاکشیر در اثرات دارویی آن دخالت دارد ، مثلاً خاکشیر مخلوط با آب سرد دارای خاصیت ملین (ضد یبوست) و خاکشی به صورت جوشانده دارای خاصیت ضد اسهال می باشد .

‎در حالت اول صمغ و موسیلاژهای خاکشی در آب متورم شده و باعث رفع یبوست می شوند ، در حالی که در جوشانده ترکیبات داخل خاکشی استخراج شده و خاصیت ضد اسهال را ایجاد می نمایند .